PERSTEKST
19 januari 2004

STADSLUCHT MAAKT VRIJ
opstap naar een liberaal stedenmanifest

Persconferentie van Sven Gatz, Sas van Rouveroij en Christian Leysen 19 januari 2004 om 11U00 in de kantoren van " Ad!dict Creative Lab " > Kanal 20 > Barthélémylaan 20 > 1000 Brussel.

[Persuitnodiging]  

Vlaanderen en de Vlamingen hebben een complexe verhouding met hun grootsteden.
De stad trekt hen aan, maar stoot hen ook af. De stad is de plaats van cultuur, confrontatie met andere culturen, diversiteit, innovatie, nieuwe ideeën, ontspanning en uitspatting. Het is een beetje de plaats waar het te doen is. Dat is voor de enen aantrekkelijk, voor de anderen beangstigend, en vaak beide tegelijkertijd. Diezelfde stad is ook verloederd met veel armoede en criminaliteit.

De stadsvlucht heeft dit vanaf de jaren ’60 tot vandaag nog versterkt.
Wie kon vertrok uit de stad naar het platteland en had aan een auto genoeg om via de breed aangelegde invalswegen te pendelen. De landelijke gebieden verkavelden en de verhouding “platteland/stad” moest plaatsmaken voor een al even gespannen verhouding “rand/stad”.

De aanleg van brede invalswegen versnelde dan weer de verloedering, de stadsvlucht van bemiddelde inwoners ondermijnde het financieel draagvlak. Met minder middelen moest de stad meer solidariteit opbrengen voor achtergestelde en laaggeschoolde groepen waaronder een toenemend aantal allochtonen. Met minder middelen moest ook de centrumfunctie voor de pendelaars bekostigd worden. Gelijktijdig verloor de stad ook om diverse redenen een deel van haar economische activiteit (teloorgang traditionele industrie, nieuwe mobiliteits- en infrastructuurnormen, maar ook toenemend aantal KMO-terreinen en shoppingcentra in de randstad). Tot slot werd de federale structuur hervormd, maar de grootsteden bleven vanuit institutioneel perspectief niet meer dan groot uitgevallen gemeenten, begrensd door wat oude – verouderde - gemeentegrenzen.

Tegenover dit doemverhaal staat een ander stedelijk verhaal. Overal in het Westen – ook in onze drie Vlaamse grootsteden – is er een stedelijke renaissance merkbaar.
De steden zijn steeds de belangrijkste economische pool gebleven voor een regio. Ze zijn door hun authenticiteit zowel de culturele als de winkelende en flanerende Vlaming blijven boeien. De diversiteit, uitwisseling van culturen en openheid van geest trekken nieuwe Vlamingen naar de stad. Die openheid voor diversiteit, maar ook voor het niet-conventionele, het excentrieke – in de stad kan het net iets gekker – lijkt nu ook de ideale omgeving voor het ontwikkelen van talent en creativiteit. En dit is dan weer de motor van de welvaart voor een regio en een land.

>>>>De grootsteden zijn geen probleemgevallen, het zijn kansen voor Vlaanderen. Om die kansen te grijpen vragen wij niet minder dan een New Deal voor de steden: een grootstedelijke staatshervorming die de bestaande fiscaliteit, financiering, instellingen, politiek en zelfs mentaliteit van de Vlamingen aanpakt.

Wij zijn drie liberalen
vergroeid met onze respectievelijke stad. Duizend jaar geleden dwongen stedelingen in Vlaanderen medebestuur af van hun feodale vorsten. Wie binnen de stadsmuren woonde was een vrij man en onderworpen aan de humane en vooruitstrevende stedelijke wetgeving.
“Stadslucht maakt vrij” is een veel weerkerende zin in vele Middeleeuwse stadskeuren. De steden waren bron van welvaart, handel, creativiteit, prille democratie en beschaving. Ze vormden als het ware de voedingsbodem van een liberale ‘state of mind’.
Voor ons is het motto actueler dan ooit: Ook in de 21e eeuw moeten onze steden vrijhaven zijn voor levenskwaliteit, innovatie, welvaart en democratie.
Dit beeld is dan ook het uitgangspunt voor ons antwoord op de uitdaging waarvoor Vlaanderen staat t.a.v. haar grootsteden. Geen steunbeleid t.a.v. de grootsteden, maar een stedenbeleid gericht op emancipatie van de stad en de stedelingen, gericht op het aanwakkeren van initiatief en creativiteit. Een regio en een land heeft steden met ambitie nodig om haar welvaart op peil te houden en rechtvaardig te spreiden. Wij kiezen expliciet niet voor het beeld van de verpauperde en decadente westerse probleem stad, maar voor ambitieuze steden, want ambitie werkt aanstekelijk.